اصول و مبانی کنترل عفونت های بیمارستانی ( قسمت1)

4.4/5 - (12 امتیاز)

فهرست مطالب

 

مقدمه

عفونت بیمارستانی مسئله بسیار مهمی است که همیشه مورد توجه افرادی که مسئولیت مراقبت از بیماران را بر عهده دارند بوده است. این مشکل علاوه بر افزایش میزان مرگ و میر، منجر به افزایش هزینه های درمان نیز می گردد. برآوردی از میزان هزینه ناشی از عفونت بیمارستانی در سال ۱۹۹۵ در آمریکا در حدود ۱/۴ بیلیون دلار بوده که منجر به مرگ ۸۸۰۰۰ نفر( یک مرگ در هر ۶ دقیقه) شده است. با افزایش پیچیدگی مراقبت های پزشکی و افزایش تعداد بیمارانی که نیاز به عمل تهویه مکانیکی و پیوند اعضاء دارند ، حساسیت به عفونت ها نیز بیشتر شده و در نتیجه رعایت اصول خاص جهت کنترل عفونت ها و همچنین تحقیق و بررسی علل آن بیش از پیش احساس می گردد.

 

تعریف عفونت بیمارستانی

عفونت بیمارستانی به عفونتی گفته می شود که افراد بستری در مدت زمانی که در بیمارستان اقامت دارند به آن مبتلا می شوند و تظاهرات بیماری ممکن است در طول مدت بستری و یا بعد از مرخص شدن بروز کند. به طور معمول، عفونت هایی که بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت تظاهر می کنند، بعنوان عفونت های بیمارستانی قلمداد می شوند و اگر در مدت کمتر از ۴۸ ساعت بعد از بستری شدن بیمار، عفونتی اتفاق بیفتد احتمال اینکه فرد در هنگام پذیرش در بیمارستان در مرحله کمون آن بیماری بوده، وجود دارد.

 

افراد در معرض ابتلا به عفونت بیمارستانی

در کل سه گروه از افراد در معرض خطر ابتلا به عفونت های بیمارستانی می باشند:

۱ – بیماران ۲ – پرسنل کادر درمانی ۳ – افراد جامعه

در گروه اول نه تنها وجود عوامل داخلی یا همان ریسک فاکتورهای داخلی (سن، جنس، ضعف سیستم ایمنی و شدت بیماری) نقش مهمی در مستعد کردن بیمار به ابتلا به عفونت بیمارستانی دارند، بلکه عوامل خارجی شامل محیط، ابزار و تجهیزات آلوده نیز اثر بسیار مهمی در بروز عفونت ایفاء می کنند که با رعایت اصول بهداشتی می توان این عوامل را حذف کرد. گروه دوم پرسنل کادر درمانی می باشند که در صورت عدم رعایت اصول ایمنی نه تنها باعث انتقال عفونت به بیمار می گردند بلکه خود نیز در معرض خطر ابتلا به عفونت قرار دارند. در دو دهه اخیر، مسئله ” حفاظت و ایمنی ” کارکنان مراکز پزشکی بیش از پیش مورد توجه محافل علمی جهان قرار گرفته است و سازمانهای بین المللی مانند:
– سازمان بهداشت جهانی WHO
– مرکز پیشگیری و کنترل بیماری ها central disease control and prevention(CDC)
– سازمان سلامت و ایمنی شغلی occupational Health and safety organization(OSHA)
و بسیاری از مراکز علمی دیگر، مقررات ویژه ای جهت حفاظت کارکنان، بیماران و ایمنی محیط کار تدوین کرده اند این قوانین به سه دسته کلی تقسیم بندی می گردند :

۱- احتیاط عمومی Universal precautions
خطر انتقال عوامل پاتوژن (بیماریزای) منتقله از راه خون را در نظر می گیرند.

۲- احتیاط های استاندارد standard precautions
علاوه بر خطر انتقال عوامل پاتوژن منتقله از راه خون، خطر ناشی از سایر میکروارگانیسم های پاتوژن را باید درنظر گرفت

۳- احتیاط ها بر اساس راه انتقال عفونت Transmission-based precautions
این نوع احتیاط، فقط در بیماران خاص با عفونت اثبات شده یا احتمالی و قابل سرایت کاربرد دارد و از سه طریق امکان پذیر است:
الف) از راه هوایی (Airborn Precautions)
ب) از راه قطرات (Droplet Precautions)
ج) از راه تماس (Contact Precautions)

 

اخیراً سیستم دیگری نیز به نام BSI ( Isolation Substance Body ) وضع شده است که هدف آن محافظت کارکنان و بیماران از انتقال متقاطع میکرو ارگانیسم ها (transmission-Cross ) توسط دستهای پرسنل کادر درمانی می باشد. در این روش تمام مواد مرطوب و بالقوه عفونی بدن بیماران شامل( ادرار، خون، مدفوع، بزاق و غیره ) آلوده کننده بوده و بنابراین پرسنل باید قبل از هرگونه تماس با ماده مرطوب، از دستکش جدید استفاده کنند.
امروزه احتیاط های استاندارد نوینی مطرح می باشد که نکات اصلی منظور شده در BSI و احتیاط های عمومی را تواماً مدنظر قرار می دهد و با رعایت این احتیاط ها، خطر انتقال پاتوژن های منتقله از راه خون و نیز سایر پاتوژن ها در بیمارستان تا حد قابل قبولی کاهش می یابد. به عبارت ساده تر، هر بیماری که در بیمارستان بستری می شود، به منزله عامل انتقال عفونت تلقی شده و باید احتیاط های استاندارد در مورد آن اعمال گردد. حال بر اساس نوع میکروارگانیسم پاتوژن و عفونت ایجاد شده، شرایط اپیدمیولوژیک بیماری(میزان احتمال بیماری و راه های انتقال آن)، موارد دیگری را نیز اضافه کرده و در نظر می گیرند.

 

این احتیاط ها شامل ۹ مورد است :

1- شستشوی دست 2- استفاده از دستکش 3 – استفاده از ماسک، محافظ چشم و صورت 4 – پوشیدن گان یا آپرون Apron

۵- دقت در جمع آوری لوازم مراقبت از بیمار ۶ – دقت در جمع آوری، انتقال و انجام فرآیندهای لازم جهت نظافت ملحفه ها و البسه بیمار ۷- دقت در استفاده، جمع آوری و دفع صحیح سرنگ، سوزن و هرگونه اشیاء نوک تیز ۸-رعایت احتیاط های خاص در اتاق عمل ۹- رعایت احتیاط های خاص در آزمایشگاه

 

تقسیم بندی عفونت های بیمارستانی

عفونت های بیمارستانی براساس تعاریف ارائه شده توسط سازمانهای جهانی مانند سازمان (Prevention and Control Disease for Center) CDC به سه نوع ذیل تقسیم می گردند:

– عفونت بیمارستانی اسپورادیک (شخصی): شامل عفونتهایی است که به ندرت، بی قاعده و بدون هیچ الگوی مشخصی رخ می دهند.

– عفونت بیمارستانی آندمیک (بومی): شامل عفونتهایی است که دارای منبع آندوژن (درون زا) بوده و به طور مداوم و با تناوب قابل پیش بینی در یک منطقه جغرافیایی، جمعیت و دوره زمانی خاص رخ می دهند.

– عفونت بیمارستانی اپیدمیک (همه گیر): نشان دهنده یک افزایش مشخص و دور از انتظار در وقوع بیماری است و دارای منبع اگزوژن (برون زا) می باشد.

بیشتر عفونتهای بیمارستانی آندمیک هستند، بنابراین با یک تناوب قابل پیش بینی رخ داده و ارتباطی با سایر عفونتهای بیمارستانی که در مراکز درمانی دیگر رخ می دهند، ندارند. چنین عفونتهایی اغلب منبع آندوژن داشته و در افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی بوده یا سالمندان رخ می دهند.

عفونتهای اپیدمیک که به طور موقت روی می دهند، دارای یک منبع مشخص (اگزوژن) بوده و از طریق انتقال از شخصی به شخص دیگر گسترش می یابند. این عفونت ها اکثراً در حین مراحل درمانی یا استفاده از ابزار خاص انتقال می یابند. اگرچه عفونت های اپیدمیک عموماً بی قاعده اتفاق می افتند ولی در بعضی بخش های خاص مثل واحد های مراقبت های ویژه (ICUs)درصد قابل توجهی از موارد، ممکن است بصورت خوشه ای ظاهر شوند.

به هرحال افزایش عفونت های خاص مانند عفونت های بخش جراحی با گروه A استرپتوکوک ها (SSI) یا عفونت های جریان خونی (BSIs) که عامل آنها ارگانیسم های غیر معمول گرم منفی هستند، احتماال بصورت اپیدمیک بروز می کند. توصیه شده است که در صورت وقوع حتی یک مورد از این عفونت ها، احتمال اپیدمی از نظر دور نشود، زیرا این قبیل عفونت ها بندرت بصورت اسپورادیک ( تک گیر) ظاهر می شوند.

 

انتقال عفونت در بیمارستان

جهت انتقال عفونت در بیمارستان باید سه عامل زیر فراهم شود :
۱- منبع ارگانیسم های عفونت زا ۲- میزبان حساس ۳ – راه انتقال
در ادامه در خصوص هر یک از این موارد توضیح مختصری داده می شود:

 

۱ -منبع ارگانیسم های عفونت زا
منبع عفونت عبارت است از اشیاء، اشخاص یا موادی که عوامل عفونی یا بیماری زا بالفاصله از آنها به پذیرنده (بیمار، پرسنل و گاهی عیادت کنندگان) منتقل می شود. منابع عفونت های بیمارستانی به دو دسته آندوژن و اگزوژن تقسیم می گردند.

الف- آندوژن (Infection Auto): فلور طبیعی که در بدن بیمار وجود دارد، به دلیل نقص سیستم ایمنی و یا جا به جا شدن از محل طبیعی خود و نقل مکان به بافت دیگر، باعث ایجاد عفونت می شود مثل: کاندیدا ، استافیلوکوک ، اشرشیاکلی و سودوموناس که چون فلور طبیعی هستند پیشگیری از این عفونت ها مشکل است ولی با رعایت اصول بهداشتی خاص می توان از بروز آن جلوگیری کرد. به عبارت دیگر در ارتباط با این منابع، هیچ گونه اقدام پیشگیری کننده ای برای جلوگیری از بروز عفونت نمی توان انجام داد و تنها دقت در نحوه صحیح انجام امور مرتبط با مراقبت از بیمار می تواند موثر باشد زیرا که در صورت عدم رعایت، منجر به جابجایی فلور طبیعی از یک ناحیه به ناحیه دیگر از بدن شده و در نتیجه باعث بروز عفونت می گردد.

 

ب- اگزوژن: این نوع از عفونت های بیمارستانی، از کارکنان کادر درمانی، سایر بیماران و یا عیادت کنندگان، تجهیزات و محیط به بیمار سرایت می کند. این مورد اخیر بسیار خطرناک است، زیرا از سویه های بیماریزای بیمارستانی عفونت منتقل می گردد. جهت پیشگیری از سرایت این منابع به بیمار، باید وسایل پانسمان، دستکش، محیط بستری بیمار، دستشویی، لگن و سایر وسایل به خوبی شسته و ضدعفونی شده باشند.

 

۲ -میزبان حساس
فاکتورهایی که منجر به بروز عفونت بیمارستانی در بیماران می شوند به دو دسته intrinsic و extrinsic تقسیم بندی می شوند.
– عوامل داخلی یا intrinsic شامل خصوصیات بیمار مانند : سن، جنس، نوع و شدت بیماری و وضعیت سیستم ایمنی فرد است.
– عوامل خارجی یا extrinsic شامل عواملی هستند که در ارتباط با مراقبت ها و اعمالی است که در بیمارستان انجام می شود مانند: اعمال جراحی، اعمال تشخیصی، درمانی، تماس با پرسنل و غیره در بیماران بستری در بخش ICU شدت بیماری نقش مهمی در احتمال و بروز عفونت های بیمارستانی دارد. تغییر این نوع عوامل ( شدت بیماری) به راحتی امکان پذیر نبوده در حالی که، عوامل خارجی قابل تغییر بوده و با استفاده از روش های مناسب می توان آن ها را تحت کنترل قرار داد به عنوان مثال تهویه مکانیکی، اختصاصاً احتمال بروز پنومونی را افزایش می دهد.

 

در جدول۱ ریسک فاکتورهای مهم در هر بخش نشان داده شده است.

Risk factors site
Advanced age

Female sex

Breaks in closed system

Failure of personnel hand washing

Urinary tract or catheterization

Instrumentation

Severity of illness

Urinary Tract
Underlying disease

Altered mental status

Diabetes

Alcoholism

Intubation

Mechanical ventilation

Respiratory therapy equipment

Tracheostomy

Malnutrition

Thoracoabdominal surgery

Histamine ll blockers, antacids

Severity of illness

Pneumonia
Extremes of age

Underlying disease

Immunosuppression

Burns

Intravasclar devices

Severity of illness

Bloodstream (primary)
Advanced age

Malnutrition

Wound classification

Prosthesis

Type of procedure

Preoperative shaving

Severity of illness

Surgical wound

 

۳- راه های انتقال
درخصوص راه های انتقال عفونت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
– مستقیم : از طریق پوست
تماس (contact )مهمترین و شایعترین راه انتقال عفونت بیمارستانی است، انتقال از طریق تماس به سه طریق صورت می گیرد :
۳ -۱ -از راه تماس مستقیم (حین مراقبت از بیمار)
۲-۷ -از راه تماس غیر مستقیم(اشیاء مثل سوزن، پانسمان، دست آلوده)
۳-۳ -از طریق قطرات تنفسی (حین سرفه، عطسه، صحبت، برونکوسکوپی، ساکشن)
– غیر مستقیم : از راه تنفسی، گوارشی و یا وجود خراشیدگی و جراحات در پوست

سوالات متدوال

محصولات مرتبط

محصولات مرتبط شرکت مخازن طبی آبادیس

محصولات مرتبط شرکت مخازن طبی آبادیس

متخصصی که مدیریت و امحا زباله ­های بیمارستانی را مورد بررسی قرار می­دهد.

امحا زباله‌های بیمارستانی

12 مرداد 1401

فناوری­ های نوین که مناسب تصفیه پسماندهای فاضلابی بیمارستان هستند.

تصفیه فاضلاب بیمارستانی

5 مرداد 1401

32

پسماندهای عفونی بیمارستانی

28 تیر 1401

کنترل عفونت در بیمارستان

کنترل عفونت در بیمارستان

29 خرداد 1401

دستگاه ساکشن

دستگاه ساکشن چیست؟

22 خرداد 1401

فیلتر(1)

انواع فیلترهای کیسه ساکشن

25 اردیبهشت 1401

دیدگاه های مخاطبان

2 پاسخ

  1. به امید روزی که با کنترل و پیشگیری و استفاده از تجهیزات یکبار مصرف خطرات ناشی از عفونت بیمارستانی را به صفر برسانیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.