لوله هوا (ایروی) چیست؟

لوله هوا (ایروی) چیست؟ راهنمای انتخاب سایز و استفاده ایمن در مراکز درمانی

حفظ باز بودن راه هوایی یکی از نخستین اولویت‌ها در مراقبت از بیماران بدحال، بیهوش یا دچار کاهش سطح هوشیاری است. در چنین شرایطی، کاهش تون عضلات فک و زبان ممکن است باعث حرکت زبان به سمت عقب و انسداد مسیر عبور هوا شود. اگر این انسداد به‌سرعت برطرف نشود، اکسیژن‌رسانی بیمار مختل شده و خطر بروز هیپوکسی، آسیب مغزی و ایست قلبی افزایش پیدا می‌کند.

یکی از تجهیزات ساده و کاربردی برای کمک به باز نگه داشتن راه هوایی، «لوله هوا» یا «ایروی دهانی‌ـ‌حلقی» است. این وسیله با نام‌های Oropharyngeal Airway، OPA و Guedel Airway نیز شناخته می‌شود و در بخش‌هایی مانند اورژانس، اتاق عمل، مراقبت‌های ویژه، آمبولانس و واحدهای احیا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با وجود طراحی نسبتاً ساده ایروی، انتخاب سایز نامناسب یا استفاده از آن برای بیمار نامناسب می‌تواند انسداد راه هوایی را تشدید کند. به همین دلیل، هنگام خرید و استفاده از ایروی باید علاوه بر کیفیت ساخت محصول، به سایزبندی، شرایط بالینی بیمار و دستورالعمل استفاده توجه شود.

لوله هوا یا ایروی چیست؟

ایروی دهانی‌ـ‌حلقی یک وسیله پزشکی منحنی‌شکل است که از طریق دهان وارد حلق می‌شود و با جلوگیری از عقب رفتن زبان، به باز ماندن مسیر عبور هوا کمک می‌کند.

این وسیله معمولاً از مواد پلیمری پزشکی ساخته می‌شود و دارای انحنایی متناسب با ساختار دهان و حلق است. قسمت خارجی ایروی دارای یک لبه یا فلنج است که بیرون دهان باقی می‌ماند و از ورود بیش‌ازحد وسیله به داخل راه هوایی جلوگیری می‌کند.

ایروی یک وسیله کمکی و موقت برای مدیریت راه هوایی است. بنابراین نباید آن را با لوله تراشه، ماسک حنجره‌ای یا سایر تجهیزات پیشرفته مدیریت راه هوایی اشتباه گرفت.

اجزای اصلی ایروی دهانی‌ـ‌حلقی

طراحی ایروی ممکن است با توجه به شرکت سازنده متفاوت باشد، اما بیشتر مدل‌های استاندارد از اجزای زیر تشکیل شده‌اند:

فلنج یا لبه خارجی

فلنج در خارج دهان قرار می‌گیرد و از حرکت بیش‌ازحد ایروی به سمت حلق جلوگیری می‌کند. شماره یا مشخصات سایز نیز معمولاً روی همین قسمت درج می‌شود.

قسمت تقویت‌شده یا Bite Block

این قسمت در میان دندان‌ها قرار می‌گیرد و باید استحکام کافی داشته باشد تا در اثر فشار دندان تغییر شکل ندهد. بااین‌حال، ایروی نباید صرفاً به‌عنوان وسیله جلوگیری از گاز گرفتن در تمام بیماران استفاده شود.

بدنه منحنی

انحنای بدنه با ساختار زبان و حلق هماهنگ است. این قسمت پس از قرارگیری صحیح، زبان را در موقعیتی نگه می‌دارد که مسیر عبور هوا مسدود نشود.

انتهای حلقی

انتهای ایروی در ناحیه حلق قرار می‌گیرد. طول این قسمت باید متناسب با آناتومی بیمار باشد؛ زیرا ایروی بیش‌ازحد کوتاه یا بلند می‌تواند عملکرد نامناسبی داشته باشد.

مجرای عبور هوا

مجرای مرکزی یا جانبی ایروی امکان عبور هوا را فراهم می‌کند. در برخی شرایط و با توجه به طراحی محصول، ممکن است امکان عبور کاتتر ساکشن مناسب نیز وجود داشته باشد.

ایروی چگونه به باز شدن راه هوایی کمک می‌کند؟

در بیمار هوشیار، فعالیت عضلات فک و زبان معمولاً مانع انسداد راه هوایی می‌شود. اما با کاهش شدید سطح هوشیاری، تون این عضلات کم شده و قاعده زبان ممکن است به سمت دیواره پشتی حلق حرکت کند.

ایروی دهانی‌ـ‌حلقی با قرار گرفتن روی زبان، از عقب رفتن آن و بسته شدن مسیر عبور هوا جلوگیری می‌کند. این عملکرد می‌تواند تهویه با آمبوبگ و ماسک را نیز آسان‌تر کند.

براساس راهنمای انجمن قلب آمریکا، استفاده از ایروی دهانی‌ـ‌حلقی یا بینی‌ـ‌حلقی ممکن است در بیمار بیهوش و بدون رفلکس سرفه یا تهوع، برای کمک به تهویه مناسب مفید باشد.

ایروی در چه شرایطی استفاده می‌شود؟

مهم‌ترین موارد استفاده از ایروی دهانی‌ـ‌حلقی عبارت‌اند از:

• کمک به باز نگه داشتن راه هوایی در بیمار بیهوش و بدون رفلکس تهوع
• کمک به تهویه با آمبوبگ و ماسک
• استفاده هنگام احیای قلبی‌ریوی توسط کارکنان آموزش‌دیده
• مدیریت موقت راه هوایی در اتاق عمل و دوره بیهوشی
• کمک به مراقبت از برخی بیماران دارای کاهش شدید سطح هوشیاری
• استفاده کوتاه‌مدت تا آماده شدن وسیله پیشرفته‌تر مدیریت راه هوایی
• کمک به دسترسی برای ساکشن ترشحات در صورت مناسب بودن طراحی محصول

استفاده از ایروی باید پس از ارزیابی وضعیت بیمار و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود. بیهوش بودن بیمار به‌تنهایی کافی نیست و وجود یا نبود رفلکس تهوع و سرفه نیز باید بررسی شود.

ایروی در چه بیمارانی نباید استفاده شود؟

مهم‌ترین منع استفاده از ایروی دهانی‌ـ‌حلقی، وجود رفلکس تهوع یا سرفه فعال است. وارد کردن ایروی در بیمار هوشیار یا نیمه‌هوشیار می‌تواند باعث تهوع، استفراغ، آسپیراسیون یا اسپاسم حنجره شود.

ایروی معمولاً نباید در شرایط زیر استفاده شود:

• بیمار هوشیار یا پاسخ‌دهنده
• وجود رفلکس تهوع یا سرفه فعال
• آسیب شدید دهان، زبان یا حلق
• محدودیت شدید باز شدن دهان یا تریسموس
• وجود جسم خارجی یا انسداد ثابت در مسیر راه هوایی
• مقاومت بیمار در برابر ورود وسیله
• شرایطی که ورود وسیله باعث تشدید خونریزی یا آسیب بافتی شود

اگر بیمار پس از قرار دادن ایروی شروع به سرفه، گگ‌زدن، استفراغ یا مقاومت کرد، باید تحمل‌پذیری وسیله فوراً ارزیابی شود. ادامه استفاده یا خارج کردن ایروی باید براساس شرایط بیمار و پروتکل بالینی مرکز درمانی انجام شود.

آیا ایروی از ورود ترشحات به ریه جلوگیری می‌کند؟

خیر. ایروی دهانی‌ـ‌حلقی راه هوایی قطعی محسوب نمی‌شود و از ورود خون، بزاق، محتویات معده یا سایر ترشحات به ریه جلوگیری نمی‌کند.

این وسیله همچنین قادر به خارج کردن جسم خارجی یا مایعات موجود در دهان و حلق نیست. در صورت وجود ترشحات، خون یا استفراغ، پاک‌سازی و ساکشن مناسب راه هوایی همچنان ضروری است.

ایروی نباید جایگزین لوله تراشه، ساکشن، اکسیژن‌درمانی یا سایر اقدامات موردنیاز بیمار در نظر گرفته شود.

تفاوت ایروی با لوله تراشه چیست؟

ایروی فقط در دهان و حلق قرار می‌گیرد و وارد حنجره یا نای نمی‌شود. هدف اصلی آن جلوگیری از انسداد راه هوایی توسط زبان است.

لوله تراشه از میان تارهای صوتی عبور کرده و داخل نای قرار می‌گیرد. این وسیله برای تهویه مکانیکی، اکسیژن‌رسانی کنترل‌شده و ایجاد راه هوایی پیشرفته استفاده می‌شود.

بنابراین ایروی یک وسیله کمکی و موقت است، درحالی‌که لوله تراشه در شرایط مناسب می‌تواند یک راه هوایی پیشرفته و نسبتاً محافظت‌شده ایجاد کند.

تفاوت ایروی دهانی‌ـ‌حلقی با ایروی بینی‌ـ‌حلقی

ایروی دهانی‌ـ‌حلقی یا OPA از طریق دهان وارد می‌شود و معمولاً برای بیمار بیهوش فاقد رفلکس تهوع مناسب است.

ایروی بینی‌ـ‌حلقی یا NPA از راه بینی وارد می‌شود و در بعضی بیماران دارای سطحی از هوشیاری یا رفلکس تهوع بهتر تحمل می‌شود. بااین‌حال، NPA نیز محدودیت‌ها و منع مصرف‌های مخصوص خود را دارد؛ برای مثال در برخی آسیب‌های شدید صورت یا احتمال شکستگی قاعده جمجمه نباید بدون ارزیابی تخصصی استفاده شود.

انتخاب میان OPA و NPA باید براساس وضعیت بیمار، نوع آسیب و پروتکل مدیریت راه هوایی انجام شود.

چرا انتخاب سایز مناسب ایروی اهمیت دارد؟

انتخاب سایز صحیح یکی از مهم‌ترین عوامل ایمنی و اثربخشی ایروی است. نمی‌توان سایز مناسب را فقط براساس سن، جنسیت یا رنگ محصول مشخص کرد؛ زیرا ساختار صورت و فک بیماران با یکدیگر متفاوت است.

ایروی بیش‌ازحد کوتاه

اگر ایروی کوتاه‌تر از اندازه موردنیاز باشد، ممکن است نتواند زبان را در موقعیت مناسب نگه دارد. در بعضی موارد، ایروی کوتاه می‌تواند زبان را به سمت عقب فشار داده و انسداد راه هوایی را تشدید کند.

ایروی بیش‌ازحد بلند

ایروی بلند ممکن است بیش‌ازحد وارد حلق شود و به اپی‌گلوت، حنجره یا بافت‌های نرم فشار وارد کند. این وضعیت می‌تواند باعث آسیب بافتی، سرفه، تهوع، اسپاسم حنجره یا انسداد راه هوایی شود.

روش انتخاب سایز مناسب ایروی

یکی از روش‌های متداول برای تخمین سایز مناسب، قرار دادن ایروی در کنار صورت بیمار است. در این روش:

• فلنج ایروی در کنار لب یا گوشه دهان قرار می‌گیرد.
• انتهای ایروی باید تقریباً به زاویه فک پایین برسد.

برخی منابع از فاصله میان دندان‌های پیشین تا زاویه فک پایین نیز برای تخمین طول استفاده می‌کنند. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که اندازه‌گیری‌های خارجی صورت می‌توانند برای انتخاب اولیه مفید باشند، اما ارزیابی نهایی باید براساس آناتومی و وضعیت واقعی بیمار انجام شود.

رنگ‌بندی سایزها می‌تواند انتخاب محصول را سریع‌تر کند؛ بااین‌حال، رنگ‌ها و شماره‌گذاری ممکن است میان تولیدکنندگان متفاوت باشند. به همین دلیل، کارکنان درمانی باید علاوه بر رنگ، طول اسمی و شماره درج‌شده روی محصول را بررسی کنند.

سایزبندی ایروی برای کودکان و بزرگسالان

ایروی‌ها معمولاً در مجموعه‌ای از اندازه‌های نوزادی، کودکان و بزرگسالان عرضه می‌شوند. طول برخی مدل‌های متداول حدود ۴۰ تا ۱۱۰ میلی‌متر است، اما دامنه سایز و شیوه شماره‌گذاری باید براساس اطلاعات سازنده بررسی شود.

استفاده از یک جدول ثابت براساس سن، بدون اندازه‌گیری آناتومیک، روش مناسبی برای انتخاب ایروی نیست. مراکز درمانی بهتر است مجموعه‌ای از سایزهای مختلف را متناسب با گروه بیماران خود در اختیار داشته باشند.

برای مثال، در برخی فهرست‌های تجهیزات احیا، سایزهای ۲، ۳ و ۴ برای بیماران بزرگسال پیشنهاد شده‌اند؛ اما این موضوع یک قاعده عمومی برای تمام بیماران نیست. بخش‌های کودکان، نوزادان و اورژانس باید دامنه سایز گسترده‌تری متناسب با جمعیت تحت پوشش داشته باشند.

در نوزادان نارس نیز استفاده از ایروی نیازمند احتیاط بیشتر است. راهنمای احیای نوزادان Resuscitation Council UK هشدار می‌دهد که ایروی دهانی‌ـ‌حلقی در نوزادان کمتر از ۳۴ هفته ممکن است در بعضی شرایط باعث تشدید انسداد شود.

اصول کلی قرار دادن ایروی

قرار دادن ایروی یک اقدام بالینی است و باید فقط توسط افراد آموزش‌دیده و مطابق دستورالعمل سازنده و پروتکل مرکز درمانی انجام شود.

به‌طور کلی، پیش از قرار دادن ایروی باید دهان و راه هوایی ارزیابی و در صورت لزوم از ترشحات، خون یا اجسام قابل مشاهده پاک شود. سپس سایز مناسب انتخاب و وسیله بدون اعمال نیروی اضافی وارد می‌شود.

در بزرگسالان ممکن است از روش چرخش کنترل‌شده ایروی یا ورود مستقیم با کمک وسیله کنارزننده زبان استفاده شود. در کودکان، معمولاً روش ورود مستقیم با کنترل زبان ترجیح داده می‌شود؛ زیرا چرخاندن ایروی می‌تواند به کام و بافت‌های نرم آسیب وارد کند یا زبان را به سمت عقب فشار دهد.

پس از قرارگیری باید موارد زیر ارزیابی شوند:

• باز بودن مسیر عبور هوا
• حرکت مناسب قفسه سینه
• کیفیت تهویه با آمبوبگ و ماسک
• صداهای غیرطبیعی راه هوایی
• سطح اکسیژن خون و وضعیت تنفسی
• بروز سرفه، تهوع یا مقاومت بیمار
• موقعیت صحیح فلنج در خارج دهان

صرف قرار گرفتن ایروی در دهان به معنی باز بودن کامل راه هوایی نیست. وضعیت بیمار باید به‌طور مداوم پایش شود.

عوارض احتمالی استفاده نادرست از ایروی

استفاده نامناسب، انتخاب سایز اشتباه یا قرار دادن ایروی در بیمار دارای رفلکس تهوع می‌تواند باعث عوارض زیر شود:

• تهوع و استفراغ
• آسپیراسیون محتویات معده
• اسپاسم حنجره
• آسیب زبان، کام، لب یا حلق
• خونریزی مخاطی
• آسیب دندان‌ها
• افزایش فشار روی بافت‌های دهان
• بدتر شدن انسداد راه هوایی
• جابه‌جایی یا خروج وسیله
• تأخیر در ایجاد راه هوایی پیشرفته موردنیاز بیمار

برای کاهش این خطرات، کارکنان باید برای انتخاب سایز، قرار دادن و پایش ایروی آموزش دیده باشند.

راهنمای خرید ایروی برای مراکز درمانی

مدیران خرید و مسئولان تجهیزات پزشکی نباید ایروی را فقط براساس قیمت یا رنگ‌بندی انتخاب کنند. کیفیت طراحی و ساخت این وسیله مستقیماً با ایمنی راه هوایی بیمار ارتباط دارد.

انطباق با استانداردهای مرتبط

استاندارد ISO 5364:2026 به الزامات اختصاصی ایروی‌های دهانی‌ـ‌حلقی می‌پردازد. استاندارد ISO 18190:2025 نیز الزامات عمومی تجهیزات راه هوایی، از جمله طراحی، مواد، نشانه‌گذاری، بسته‌بندی و اطلاعات ارائه‌شده توسط سازنده را مشخص می‌کند.

هنگام خرید باید مستندات فنی و انطباق محصول با استانداردها و الزامات قانونی بازار مقصد بررسی شود.

تنوع کامل سایزها

دامنه سایزبندی باید با نوع بیماران مرکز درمانی هماهنگ باشد. بیمارستان‌های عمومی، اورژانس‌ها و مراکز دارای بخش کودکان باید سایزهای متنوع‌تری نسبت به یک مرکز صرفاً بزرگسال تهیه کنند.

درج واضح شماره و طول

شماره یا طول ایروی باید به‌صورت خوانا روی محصول یا فلنج درج شده باشد. استفاده از رنگ‌بندی مشخص می‌تواند سرعت انتخاب را افزایش دهد، اما نباید تنها روش تشخیص سایز باشد.

کیفیت سطح و لبه‌ها

سطح ایروی باید صاف و فاقد لبه تیز، پلیسه یا قسمت‌های آسیب‌رسان باشد. انتهای حلقی و فلنج نیز باید طراحی مناسبی داشته باشند تا احتمال آسیب به مخاط کاهش پیدا کند.

استحکام قسمت دهانی

قسمت قرارگرفته میان دندان‌ها باید استحکام کافی داشته باشد و در فشارهای معمول بالینی دچار تغییر شکل یا شکستگی نشود.

طراحی مناسب مجرای هوا

مجرای داخلی باید باز و یکنواخت باشد. هرگونه تغییر شکل، گرفتگی یا کاهش غیرطبیعی سطح مقطع می‌تواند مقاومت عبور هوا را افزایش دهد.

کیفیت بسته‌بندی

بسته‌بندی باید از محصول در برابر آلودگی، آسیب فیزیکی و تغییر شکل محافظت کند. در محصولات استریل، سلامت سد استریل، روش استریلیزاسیون و تاریخ انقضا باید بررسی شود.

قابلیت ردیابی

وجود شماره سری ساخت یا Lot، تاریخ تولید، تاریخ انقضا در صورت کاربرد، نام تولیدکننده، مشخصات محصول و کد ثبت معتبر، امکان کنترل و ردیابی محصول را فراهم می‌کند.

یکبار مصرف یا چندبار مصرف بودن

اگر ایروی با برچسب یکبار مصرف عرضه شده است، نباید دوباره استفاده یا بازفرآوری شود. استفاده مجدد از یک وسیله یکبار مصرف می‌تواند عملکرد، استحکام، پاکیزگی و ایمنی آن را تحت‌تأثیر قرار دهد.

ارزیابی نمونه پیش از خرید عمده

پیش از ثبت سفارش عمده، بهتر است نمونه محصول توسط واحد تجهیزات پزشکی، متخصص بیهوشی، تیم اورژانس یا مسئول احیا بررسی شود. وضوح سایزبندی، کیفیت سطح، استحکام، سهولت باز کردن بسته‌بندی و سازگاری با روش‌های کاری مرکز از موارد مهم این ارزیابی هستند.

چک‌لیست خرید ایروی دهانی‌ـ‌حلقی

پیش از نهایی کردن خرید، موارد زیر را بررسی کنید:

• دامنه سایز متناسب با گروه بیماران
• شماره‌گذاری و طول واضح روی محصول
• رنگ‌بندی قابل تشخیص و مستند
• سطح صاف و بدون لبه آسیب‌رسان
• استحکام مناسب قسمت دهانی
• مجرای باز و بدون تغییر شکل
• بسته‌بندی سالم و مقاوم
• وضعیت استریل یا غیراستریل
• یکبار مصرف یا چندبار مصرف بودن
• دستورالعمل استفاده فارسی
• شماره سری ساخت و امکان ردیابی
• تاریخ تولید و انقضا در صورت کاربرد
• مدارک فنی و مجوزهای معتبر
• شرایط نگهداری و حمل
• تأمین پایدار سایزهای پرمصرف

پرسش‌های متداول درباره لوله هوا

آیا ایروی همان لوله تراشه است؟

خیر. ایروی فقط در دهان و حلق قرار می‌گیرد و از عقب رفتن زبان جلوگیری می‌کند. لوله تراشه وارد نای می‌شود و برای ایجاد راه هوایی پیشرفته و تهویه بیمار کاربرد دارد.

آیا می‌توان از ایروی برای بیمار هوشیار استفاده کرد؟

معمولاً خیر. وجود هوشیاری، مقاومت، سرفه یا رفلکس تهوع از مهم‌ترین موارد منع استفاده از ایروی دهانی‌ـ‌حلقی است.

آیا ایروی اکسیژن تولید یا منتقل می‌کند؟

ایروی به‌تنهایی منبع اکسیژن نیست. این وسیله فقط به باز نگه داشتن مسیر عبور هوا کمک می‌کند. اکسیژن‌رسانی یا تهویه باید با تجهیزات مناسب دیگری انجام شود.

آیا ایروی از آسپیراسیون جلوگیری می‌کند؟

خیر. ایروی راه هوایی را در برابر ورود خون، بزاق، استفراغ یا محتویات معده محافظت نمی‌کند.

بهترین روش انتخاب سایز ایروی چیست؟

انتخاب اولیه معمولاً با مقایسه طول ایروی از گوشه دهان یا لب تا زاویه فک پایین انجام می‌شود. تصمیم نهایی باید براساس آناتومی بیمار و ارزیابی فرد آموزش‌دیده باشد.

آیا رنگ ایروی برای انتخاب سایز کافی است؟

خیر. رنگ‌بندی میان تولیدکنندگان ممکن است متفاوت باشد. طول اسمی، شماره محصول و راهنمای سازنده نیز باید بررسی شوند.

آیا ایروی یکبار مصرف را می‌توان دوباره استفاده کرد؟

خیر. محصولی که با عنوان یکبار مصرف عرضه شده است باید پس از استفاده طبق دستورالعمل مدیریت پسماندهای پزشکی دفع شود.

آیا تمام ایروی‌ها استریل هستند؟

خیر. وضعیت استریل یا غیراستریل باید روی بسته‌بندی محصول مشخص شده باشد. انتخاب میان این دو باید براساس کاربرد، دستورالعمل سازنده و پروتکل مرکز درمانی انجام شود.

جمع‌بندی

لوله هوا یا ایروی دهانی‌ـ‌حلقی وسیله‌ای ساده اما مهم برای مدیریت موقت راه هوایی است. این وسیله در بیمار بیهوش فاقد رفلکس تهوع می‌تواند از انسداد راه هوایی توسط زبان جلوگیری کرده و تهویه با آمبوبگ و ماسک را تسهیل کند.

اثربخشی و ایمنی ایروی به سه عامل اصلی وابسته است: انتخاب بیمار مناسب، انتخاب سایز صحیح و قرار دادن اصولی توسط فرد آموزش‌دیده. ایروی نامتناسب یا استفاده از آن در بیمار دارای رفلکس تهوع می‌تواند به‌جای بهبود وضعیت، باعث آسیب بافتی، استفراغ، آسپیراسیون یا تشدید انسداد شود.

مراکز درمانی هنگام خرید ایروی باید به استاندارد ساخت، دامنه سایزبندی، کیفیت سطح، استحکام، نشانه‌گذاری، بسته‌بندی و قابلیت ردیابی محصول توجه کنند. برای دریافت اطلاعات مربوط به سایزبندی، مشخصات فنی و شرایط تأمین لوله هوا، می‌توانید با کارشناسان مخازن طبی آبادیس در ارتباط باشید.

این مقاله با هدف آشنایی علمی با ایروی دهانی‌ـ‌حلقی تهیه شده است و جایگزین آموزش عملی، دستورالعمل سازنده یا پروتکل مدیریت راه هوایی مرکز درمانی نیست.

منابع

1. American Heart Association – Adult Basic Life Support Guidelines
2. ISO 5364:2026 – Oropharyngeal airways
3. ISO 18190:2025 – General requirements for airway devices
4. Queensland Ambulance Service – Oropharyngeal Airway Device
5. Oropharyngeal Airway – StatPearls, NCBI Bookshelf
6. Resuscitation Council UK – 2025 Paediatric Life Support Guidelines
7. Determination of appropriate sizes of oropharyngeal airways – PubMed
8. Resuscitation Council UK – Acute Care Equipment and Drug Lists